Badania kardiologiczne sportowca amatora – podcast #1

Dla tych z Was, którzy wolą czytać niż słuchać i dla tych, którzy chcą raz jeszcze zapoznać się z treścią podcastu (można wysłuchać go TUTAJ) przygotowałam transkrypt nagrania.

Dziękuję za wszystkie miłe słowa i komentarze w związku z podcastem 🙂 Jest to dla mnie ogromnie miłe i bardzo motywujące!

W pierwszym odcinku podcastu chciałabym opowiedzieć o tym czy każdy musi zbadać się przed rozpoczęciem aktywności fizycznej i jakie badania należy wykonać alby taką aktywność zacząć. Podkreślam, że mowa będzie o amatorach, osobach, które nie uprawiają sportu na zawodowym poziomie.

Odpowiedź na pierwsze pytanie jest prosta – nie, nie każdy MUSI się zbadać, ale warto to zrobić. Regularna aktywność fizyczna jest ważnym elementem zapobiegania chorobom układu sercowo-naczyniowego, zatem powinna być również zalecana przez lekarzy i stosowana przez pacjentów na równi z leczeniem farmakologicznym, jeśli takie jest wymagane. 

Chciałabym podkreślić, że nie ma jednoznacznych wytycznych dotyczących zaleceń diagnostycznych u pacjentów rozpoczynających amatorską aktywność fizyczną. Powinniśmy ją zatem dostosować do każdego pacjenta indywidualnie.

Jeśli przychodzi do mnie pacjent, który chce rozpocząć aktywność fizyczną, najpierw zbieram dokładny wywiad, w trakcie którego interesuje mnie 

  • Ile ma lat
  • Czy kiedykolwiek ćwiczyła czy dopiero wstaje z przysłowiowej kanapy
  • Jaki rodzaj aktywności chce podjąć i jak często ją wykonywać
  • Czy leczy się przewlekle (pytam oczywiście o choroby kardiologiczne typu przebyty zawał serca, operacje/zabiegi kardiologiczne, nadciśnienie tętnicze, ale również o cukrzycę czy cholesterol)
  • Czy w rodzinie zdarzały się nagłe zgony z niewyjaśnionych przyczyn u co najmniej jednego krewnego przez 50 rokiem życia
  • Czy w rodzinie zdarzały się inne choroby kardiologiczne (zespół wydłużonego QT, kardiomiopatie, zespół Marfana)
  • Dolegliwości w czasie wysiłku fizycznego lub w spoczynku (bóle w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca, omdlenia, utraty przytomności)

Dlaczego wiek jest ważny? Uważa się, że do 35 roku życia manifestują się głównie choroby takie jak wady wrodzone serca czy tętnic wieńcowych, po 35 roku życia, zwykle przyczyną zgonu sportowca jest choroba wieńcowa. 

Rodzaj aktywności – tutaj ma również znaczenie czy osoba decydująca się na bieganie zamierza startować w zawodach, jakie dystanse zamierza pokonywać.

Nagłe zgony w młodym wieku w rodzinie mogą być sygnałem, że istnieje choroba, która być może nie została wykryta, a może być dziedziczona i zagrażać naszemu pacjentowi – przykładem jest kardiomiopatia przerostowa. Choroba polegająca na patologicznym przeroście mięśnia sercowego, co może spowodować m.in. zaburzenia rytmu serca.   

Jeśli pacjent zgłasza dolegliwości w czasie spoczynku czy wysiłku fizycznego lub przebył zawał i chce wrócić do aktywności będzie on wymagał nieco odmiennej i dokładniejszej diagnostyki zanim zostanie dopuszczony do uprawiania sportu. 

W badaniu przedmiotowym pacjenta można zidentyfikować pewne elementy, które mogą mieć istotne znaczenie: 

  • obecność szmeru nad sercem, który może wskazywać na wadę serca 
  • Podwyższone ciśnienie tętnicze
  • Istotna różnica ciśnień pomiędzy kończynami górnymi
  • Budowa ciała nasuwająca podejrzenie zespołu Marfana 
  • Brak wyczuwalnego tętna na tt. Kończyn dolnych, co może sugerować koarktację aorty

Badania laboratoryjne, jakie warto wykonać:

– morfologia – podstawowe badanie, dzięki któremu dowiemy się między innymi o ilości czerownych krwinek, stężeniu hemoglobiny – nieprawidłowości w tym zakresie, jak chociażby obniżone stężenie hemoglobiny, mogą wpływać na wydolność wysiłkową

  • lipidogram – czyli stężenie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL oraz trójglicerydów – podwyższone wartości zwiększają ryzyko m. in. choroby wieńcowej
  • TSH 
  • jony (sód, potas, magnez)
  • Kreatynina 
  • Glukoza na czczo
  • Badanie ogólne moczu

Mając zebrany wywiad, zbadanego pacjenta i podstawowe badania laboratoryjne mogę u niektórych pacjentów posiłkować się dodatkowymi skalami, na przykład określić ryzyko sercowo-naczyniowe, na przykład za pomocą skali SCORE. Określa ona ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych w ciągu 10 lat. 

Pod uwagę brane są czynniki, których zmodyfikować nie można (wiek, płeć) oraz modyfikowalne, takie jak ciśnienie tętnicze, stężenie cholesterolu czy palenie tytoniu. 

Badania obrazowe

EKG spoczynkowe – najprostsze, najłatwiej dostępne badanie kardiologiczne – w spoczynkowym EKG możemy ocenić czynność rytmu serca, przewodzenie i jego ewentualne zaburzenia, przerost mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu. Uwaga – o ile EKG wnosi nam sporo istotnych informacji, to PRAWIDŁOWY zapis wcale nie musi oznaczać, że patologii nie ma. Dlatego zawsze powtarzam  – badanie EKG to badanie dodatkowe, dodatkowe do wywiadu i badania pacjenta. Jest ogromnie ważne, ale powinno być ocenione i zinterpretowane przez lekarza. Czasem na zapisie EKG znajduje się automatyczna analiza zapisu – podkreślam, że nie należy się tym sugerować, ale samodzielnie przeanalizować i opisać EKG. 

ECHO serca – czyli po prostu USG serca pozwoli na ocenę budwy mięśnia sercowego, jego wymiarów, kurczliwości, funkcji zastawek, pozwala ocenić również fragmenty dużych naczyń, np. aorty wstępującej. U osób trenujących sport można zaobserwować przebudowę mięśnia sercowego związaną właśnie z aktywnością, stąd ponownie podkreślam, że najważniejszy jest wywiad. Gdybym wykonywała echo serca u pacjenta, o którym nic nie wiem, na przykład właśnie tego czy uprawia aktywność, mogłabym błędnie zinterpretować zmiany adaptacyjne serca jako patologię. Niekiedy w przypadku wątpliwości w badaniu echokardiograficznym należy wykonać rezonans magnetyczny serca. 

Próba wysiłkowa – jest to badanie oceniające jak aktywność fizyczna wpływa na zapis EKG. W trakcie tego badania pacjent podłączony jest do ciągłego zapisu EKG oraz ma co kilka minut mierzone ciśnienie tętnicze. Badanie może odbywać się na bieżni mechanicznej lub rowerku stacjonarnym. Przebiega zgodnie z protokołem, najczęściej protokołem Bruce’a. Co 3 minuty zwiększa się nachylenie oraz prędkość bieżni, tak więc pacjent zaczyna od spaceru, a kończy biegiem pod górkę. 

Jeśli w trakcie wysiłku pojawią się dolegliwości – ból w klatce piersiowej, duszność, próba zostaje przerwana i wówczas opisujemy ją jako dodatnią klinicznie (bo pacjent miał objawy). Może być również tak, że w trakcie wysiłku pojawią się zmiany w zapisie EKG i jeśli spełniają one odpowiednie kryteria próba zostaje przerwana i opisana jako dodatnia elektrokardiograficznie. 

Oceniamy również czy nie występują zaburzenia rytmu serca w czasie wysiłku, nasilenie komorowych zaburzeń rytmu serca również może być ekwiwalentem choroby wieńcowej. 

Jeśli w tych badaniach coś mnie niepokoi zlecam kolejne w zależności od prawdopodobieństwa choroby wieńcowej – scyntygrafię serca, tomografię tętnic wieńcowych czy koronarografię.  

Ergospirometria zwana również testem sercowo-płucnym – może być wykonywana nie tylko jako ocena wydolności układów oddechowego i krążenia, ale również jako ocene efektów treningów. Pacjent wykonuje wysiłek na bieżni lub ergometrze, a dodatkowo ma założoną maskę tlenową, do której podłączone są urządzenia oceniające przepływ gazów oddechowych. W trakcie badania można również oznaczać stężenie kwasu mlekowego we krwi pobierając krew włośniczkową. Takie badanie może nam dostarczyć mnóstwa cennych informacji na temat tego jak trenować. 

Pozostałe bardziej szczegółowe badania dobieramy do pacjenta, w zależności od wyników i zgłaszanych dolegliwości. Warto też uprzedzić pacjenta, aby w razie wystąpienia niepokojących objawów zgłosił się na konsultację.

Mam nadzieję, że zachęciłam Was do wykonania badań i nieco przybliżyłam Wam przekrój metod diagnostycznych, jakimi my jako kardiolodzy posiłkujemy się przy ocenie  pacjentów. Zachęcam do aktywności fizycznej!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s