Nagła śmierć sportowca – co amator powinien wiedzieć?

To zawsze bardzo przykre, kiedy po biegu czy wyścigu na stronie czy fanpage organizatora ukazuje się czarno-biała informacja informująca o śmierci zawodnika… Ze względu na tajemnicę lekarską media zwykle otrzymują tylko krótkie, lakoniczne informacje co było przyczyną zgonu. Jeśli kiedykolwiek zastanawialiście się co takiego mogło się wydarzyć i czy była jakaś szansa, żeby zapobiec takiemu zdarzeniu zapraszam do lektury.

Skala problemu

Według statystyk w biegach maratońskich do zgonu dochodzi u 1 na 50 tysięcy biegaczy. Czy to dużo? Biorąc pod uwagę, że w biegach powinni startować najzdrowsi przedstawiciele społeczeństwa a aktywność fizyczna jest uznawana za jeden z najważniejszych czynników w prewencji m.in. chorób serca, takie zdarzenia nie powinny mieć miejsca. Z drugiej strony w polskich biegach nie są wymagane żadne zaświadczenia od lekarza ani badania, uczestnicy podpisują tylko oświadczenie, że biorą udział w zawodach sportowych na własną odpowiedzialność. W praktyce może zatem dojść do sytuacji, w której pacjent po zawale serca nie mówi swojemu lekarzowi o planie przebiegnięcia np. półmaratonu i staje na starcie biegu… Z drugiej strony wśród amatorów biegania czy triathlonu można spotkać osoby po przeszczepieniach narządów.

Najczęstsze przyczyny nagłych zgonów sercowych u sportowców

Choroba niedokrwienna serca 

Jest to niedostateczne zaopatrzenie mięśnia sercowego przez krew – najczęściej wynika z choroby wieńcowej powodującej zwężenia tętnic doprowadzających krew do serca. Nieco rzadsze przyczyny to m.in. skurcz tętnicy wieńcowej (na przykład spowodowany niektórymi substancjami czy lekami – np. kokainą), wady tętnic wieńcowych, istotna niedokrwistość, tachykardie, bardzo niskie ciśnienie tętnicze. Jest przyczyną 80% zgonów u osób powyżej 35 roku życia. W przypadku choroby wieńcowej czasem daje ona wcześniej objawy – pogorszenie tolerancji wysiłku, bóle w klatce piersiowej towarzyszące aktywności fizycznej, duszności. Może być jednak i tak, że pierwszą manifestacją choroby wieńcowej jest właśnie nagły zgon sercowy.

Wady wrodzone serca

Nie wszystkie wady wrodzone mają tak ciężki przebieg, że ujawniają się w dzieciństwie. Istnieje grupa takich, które mogą dać o sobie znać dopiero po pewnym czasie, zwłaszcza w warunkach wzmożonego wysiłku fizycznego. Uważa się, że jest to jedna z częstszych przyczyn zgonów u sportowców poniżej 35 roku życia.

Kardiomiopatia 

Kardiomiopatia to choroba dotycząca samego mięśnia sercowego. Stanowi ona najczęstszą przyczynę nagłych zgonów sercowych związanych z wysiłkiem. Kardiomiopatia przerostowa (HCM, hypertrophic cardiomiopathy) to choroba dziedziczna, charakteryzująca się istotnym przerostem mięśnia lewej komory. Diagnoza choroby stawiana jest na podstawie badania echo oraz EKG (u ponad 90% osób dotkniętych tą chorobą już w spoczynkowym badaniu EKG widoczne są nieprawidłowości). Warto podkreślić, że zgony sportowców w tej chorobie są częstsze w przypadku uprawiania dyscyplin takich jak koszykówka czy piłka nożna, rzadkie natomiast w wytrzymałościowych (kolarstwo, bieganie). Niemniej jednak osoba z HCM musi być pod opieką kardiologa.

Drugą kardiomiopatią będąca przyczyną zgonów u sportowców jest arytmogenna kardiomiopatia prawej komory (ARVC). W uproszczeniu ta rzadka (1/1000 osób w populacji ogólnej) choroba polega na zamianie tkanki mięśniowej serca na włóknisto-tłuszczową. Wysiłek fizyczny nasila te zmiany i stwarza zagrożenie wystąpieniem groźnych zaburzeń rytmu serca aż 5-krotnie w porównaniu do osób prowadzących siedzący tryb życia. 

Kardiomiopatia rozstrzeniowa polega na poszerzeniu jam serca i ścieńczeniu ściany mięśnia sercowego, co powoduje zaburzenia funkcji serca i prowadzi do jego niewydolności, zaburzeń rytmu serca i, w przypadku braku właściwego leczenia, zgonu. 

Anomalie tętnic wieńcowych 

U zdrowego człowieka tętnice wieńcowe (najbardziej typowo są to: prawa tętnica wieńcowa oraz pień lewej tętnicy wieńcowej dzielący się na gałąź okalającą oraz gałąź przednią zstępującą) odchodzą od początkowej części aorty wstępującej. Ich zadaniem jest zaopatrywanie mięśnia sercowego w krew. Rzadko, ale zdarza się, że zamiast od aorty naczynie wieńcowe odchodzi od pnia płucnego. 

Zapalenie mięśnia sercowego

O zapaleniu mięśnia serca pisałam już na blogu. Przyczyną zapalenia mięśnia serca najcześciej są choroby wirusowe. Tak, nawet zwykła, niby banalna infekcja dróg oddechowych, zaniedbana i przechodzona może mieć poważne powikłania niejednokrotnie prowadząc do rozwoju niewydolności serca. W skrajnych przypadkach pacjenci wymagają wspomagania funkcji lewej komory czy transplantacji serca. 

Wstrząśnienie serca 

U młodych sportowców (średnia wieku 14 lat) jedną z głównych przyczyn nagłego zgonu może być migotanie komór wywołane uderzeniem w okolicę serca. Takie uderzenie może wyglądać niegroźnie i przebiegać bez urazu żeber czy mostka, ale jest w stanie wywołać wspomnianą przeze mnie arytmię.

Zaburzenia rytmu serca

Najczęściej są to komorowe zaburzenia rytmu serca (częstoskurcz komorowy i migotanie komór) mogące pojawić się jako kliniczna manifestacja choroby serca dotychczas przebiegającej bez objawów. Dodatkowymi czynnikami mogącymi promować wystąpienie arytmii jest stres i rywalizacja (działanie katecholamin), wysiłek fizyczny, zaburzenia jonowe wynikające z odwodnienia.

Czy można zapobiec tragedii? 

Poza badaniami przesiewowymi poprzedzonymi dokładnym wywiadem lekarskim, co powtarzam do znudzenia, istotne znaczenie ma EDUKACJA sportowców amatorów. Dostrzegam tu pewien postęp, bo aktualnie znacznie częściej widuję w gabinecie osoby, które trenują i chcą się upewnić czy ze zdrowiem jest wszystko ok. Ale zdarzają się również tacy, którzy dopiero po jakimś przykrym zdarzeniu (np. omdlenie na trasie) postanawiają się przebadać. ZATEM BADAJCIE SIĘ I ZACHĘCAJCIE DO BADAŃ! 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s