Serce sportowca – co to takiego?

Na studiach medycznych uczą nas od wczesnych lat (mnie mówiono to prawie na każdych zajęciach od trzeciego roku, bo wtedy zaczynałam przedmioty kliniczne), że w stawianiu diagnozy ogromne znaczenie ma wywiad. Niezależnie od tego, co głoszą seriale (słynne zdanie dr House “Wszyscy kłamią”), już wiele razy przekonałam się, że jest to najczystsza prawda.
Czemu o tym piszę? Zaraz się dowiecie 🙂

Ostatnio w przychodni kardiologicznej przyjmowałam młodego pacjenta, który wszedł do gabinetu mocno przestraszony. Wyjął z teczki badania i powiedział, że lekarz, który opisywał EKG kazał mu koniecznie zgłosić się do kardiologa, a najlepiej jeszcze przed wizytą wykonać echo serca. Pacjent miał zrobione EKG, ponieważ lekarz, do którego zgłosił się na rutynowe, kontrolne badania wysłuchał wolną czynność serca, około 45 uderzeń na minutę.

Pytam o dolegliwości – brak. Wiek – 23 lata, świetna tolerancja wysiłku fizycznego, brak jakichkolwiek bólów w klatce piersiowej, duszności, zasłabnięć, utrat przytomności, rodzina zdrowa, nie stosuje żadnych używek. “No i Pani doktor – dodaje pacjent – ja tego nie mówiłem tamtemu lekarzowi, ale ja bardzo dużo trenuję, przygotowuję się do kolejnego triathlonu, za 2 miesiące mam iron mana. Czy ja mogę dalej ćwiczyć?”

Oglądam badania i już wiem co niepokoiło lekarza – w EKG wolna czynność serca 40/minutę (w żargonie medycznym bradykardia, czyli HR poniżej 60 uderzeń na minutę), wydłużenie odstępu PR do 240 ms (czyli przewodzenia z przedsionków do komór, w dawnej nomenklaturze blok przedsionkowo – komorowy I stopnia). W echo serca opisano przerost mięśnia sercowego (grubość przegrody międzykomorowej 13 mm przy normie do 11 mm) oraz niewielkie powiększenie komór serca. Takie zmiany u osoby trenującej sport określa się jako “serce sportowca”. 

Dlaczego tak się dzieje? Zmiany są wynikiem adaptacji mięśnia sercowego do wysiłku fizycznego. Zmniejszenie częstości rytmu serca z 70/minutę (czyli około 100 tys. uderzeń na dobę) do 50/minutę (czyli około 72 tys./dobę) pozwala naszej pompie pracować około 29 tys. uderzeń mniej w ciągu doby. Żeby taka wolna czynność serca zapewniała dobre zaopatrzenie wszystkich narządów w krew, serce musi pompować ją z większą siłą (stąd przerost mięśnia). 

Gdyby pacjentem był ktoś, kto sport ogląda jedynie jako kibic w telewizji, faktycznie można byłoby się mocno zaniepokoić. Informacja z wywiadu o aktywności pacjenta zmienia jednak wiele w postępowaniu.

Lekarz kierujący tego mężczyznę do kardiologa postąpił bardzo rozsądnie. Niektóre zmiany w EKG spoczynkowym u osoby uprawiającej sport są łagodne i można spokojnie pozwolić takiej osobie na kontynuowanie treningów, jednak są i takie, które wymagają wykonania dodatkowych badań. Wszystko zależy od rodzaju zmian, wieku pacjenta i współwystępowania objawów.


Bradykardia zatokowa 45/minutę (źródło )

Przerost mięśnia sercowego może mieć różne przyczyny m.in. nadciśnienie tętnicze, wady zastawek, kardiomiopatia przerostowa (HCM). Niekiedy mogą się one na siebie nakładać, toteż w przypadku wątpliwości zawsze należy zróżnicować między przerostem serca wynikającym z choroby a wtórnym do intensywnych wysiłków fizycznych. Dodatkowo znaczenie ma rodzaj uprawianego sportu. W przypadku dyscyplin typu bieganie, kolarstwo, a więc dynamicznych, kiedy dochodzi do przeciążenia objętościowego serca, mięsień przerasta odśrodkowo. Natomiast dyscypliny takie jak podnoszenie ciężarów związane z przeciążeniem ciśnieniowym serca, powodują przerost koncentryczny, dośrodkowy. Warto też wspomnieć, że zmiany wywołane treningiem fizycznym cofają się po zaprzestaniu ćwiczeń, natomiast w przypadku patologicznego przerostu będą się utrzymywały. 


Normalny mięsień sercowy (strona lewa) i przerost lewej komory (strona prawa) źródło

Jak być może wiecie w Polsce nie ma obowiązkowych badań dla amatorów startujących w zawodach sportowych. Utajone choroby serca, napięcie emocjonalne związane ze startem, zaburzenia elektrolitowe mogą współistnieć ze zmianami w mięśniu sercowym spowodowanymi wysiłkiem fizycznym i stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia. Dlatego właśnie mój apel przed jesiennym sezonem startowym – badajcie się! 

*Poniższy tekst nie może być traktowany jako jedyna porada medyczna. Jeśli masz wątpliwości co do swojego stanu zdrowia idź do lekarza, a informacje znajdujące się tutaj potraktuj jako wskazówkę. 

Bibliografia 

Kapłon – Wożakowska B. i wsp. Serce sportowca. Studia medyczne AŚ, tom 4, Kielce 2006

Braksator W. i wsp.  Kardiologia sportowa w praktyce klinicznej. PZWL 2016

http://www.brodniczaninbiega.pl

 

 

2 thoughts on “Serce sportowca – co to takiego?

  1. Maja says:

    Trenuję sztuki walki i na każde zawody wymagana jest ważna książeczka sportowca. Potrzebne są do niej badania krwi, EKG i EEG. Bez tego nie mam nawet co marzyć o starcie, bo nie zostanę dopuszczona nawet do ważenia. Nie wiem jak w innych sportach, ale kickboxing i taekwondo tego wymagają.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s